06 De Hooge Gouwe

rew up ff
Hoge Gouwe
6
Elke eeuw een nieuwe gevelWie oudtijds aan de Haven of Gouwe woonde, behoorde tot de rijke Gouwenaars. Langs de grachten was het in vroeger eeuwen sjiek wonen. En wie zijn welvaart wilde tonen, koos daarom voor een herenhuis in het centrum.
Hedentendage zijn die normen vervaagd en onderwerp van mode. Reeuwijk heeft nu in ‘t Goudse de naam als gezochte woonplek voor welgestelden te zijn. En ook het Van Bergen IJzendoornpark is in trek bij de hogere inkomens.
Fotograaf Jacobus Hendricus de Louw richtte in 1876 zijn lens op de Gouwe. Hij legde de ge­velrij van de Hoge Gouwe vast – tussen de hoek van de Westhaven en de Gouwekerk, al stond op die plek toen nog een bescheiden Godshuis, en niet de imposante neo-Gotische tempel van Johan Maasbach.
Fotograaf Henri De Louw legde in het water van de Gouwe twee schepen vast, bewijs van het feit dat toen de Goudse grachten nog werden gebruikt voor het doorgaand scheepvaartverkeer tussen IJssel en Gouwe. Aan de Lage Gouwe overheerste het zware geboomte. En ook blijkt dat er ter hoogte van huizeHet Gouden Lam (anno 1725) – hedentendage de Chinese winkel van fa. M. Kamphuizen – zich een zogeheten ‘schepje’ bevond: een trapje van de straat naar het wateroppervlak – een handig punt om water te scheppen. (Wellicht een ideetje voor de initia­tiefgroep ‘Gouda, Havenstad’, om die markante voorziening weer terug te brengen.)
De gevelrij van de Hoge Gouwe is hedentendage, dus ruim een eeuw ná de oude foto, nog gro­tendeels intakt.
Wel valt bij nauwkeurige vergelijking van de twee foto’s het feit op, dat de meeste gevels zijn aangepast. Dat verschijnsel is in de hele Goudse binnenstad waarneembaar.
Zeker aan de wat ‘duurdere’ straten was het vroeger gebruikelijk, om de huisgevel aan de toen heersende mode aan te passen.
Tuit-, hals- en trapgevels maakten vaak plaats voor rechte lijstgevels. En onversierde bakste­nen gevels werden later bepleisterd, omdat de smaak zoiets toen vereiste. Bij nader onderzoek blijkt dan ook, dat vaak oudere huizencasco’s schuilgaan achter verhoudingsgewijs ‘jongere’ voorgevels. Ook die vernieuwde gevel – ongeveer één keer per eeuw – vormde een statussym­bool van vroeger.
Aan de Hoge Gouwe is te zien, hoe de gevels in de afgelopen eeuw wat hoger zijn gemaakt. Eenvoudige (schild)daken werden opgetrokken, en kregen soms een meer ruimte biedende mansardevorm. Een enkel huis werd zelfs voorzien van een joyeuze erker.
Onveranderd is echter het uitzicht op korenbeurs en vismarkt – plekken, waar vroeger handel werd gedreven, omdat veel van de aangeboden waar over het water werd aangevoerd.
De korenbeurs herinnert aan het feit dat het toenmalig stadsbestuur de graanhandel op die plek wilde concentreren, ten behoeve van een herleving van de bierbrouwerijnijverheid. Die herle­ving bleef helaas uit. En dat de vraag is zelfs gewettigd of de korenbeurs ooit als centrum voor de graanhandel heeft dienst gedaan. Wél werd het later een plek, waar bloemen werden verkocht. Maar ook die activiteit is nooit een echt succes geworden.
De hal aan de Lage Gouwe is wél als vismarkt in gebruik geweest. Daar moesten de vishande­laren staan, die uit Gouda kwamen. De Hoge Gouwe was bestemd voor handelaren van buiten Gouda. Vandaar ook de naam ‘Vreemde Vismarkt’, die ook voor dat deel van de Hoge Gouwe in zwang was.
Oude Gouwenaars weten zich nog wel te herinneren dat elke vrijdag in de Visbanken de druk bezochte visafslag werd gehouden. (Beide visbanken waren vroeger gemakkelijk bereikbaar via een brugje, dat in het verlengde van de Peperstraat over de gracht reikte. Die verdwenen oeververbinding heette dan ook ‘de Visbrug’). In het begin van de jaren vijftig van deze eeuw, zijn de wallekanten van Hoge en Lage Gouwe vernieuwd. Voor dat doel werd toen tijdelijk de Gouwe afgedamd en drooggemalen – een bijzon­dere gelegenheid om lopend de Gouwebodem te kunnen betreden.