13 de IJssel

rew up ff
IJssel 2
13
De IJssel

In oude archiefstukken uit het Utrechtse kerkarchief wordt al in het jaar 860 de Hollandsche IJssel genoemd. Ook in een oorkonde uit het jaar 944 komt de gouw Lake et Isla al ter sprake. Toen ging het nog om een zijarm van de Rijn, die in 1291 werd afgesloten door eem dam bij Vreeswijk.
Naar schatting honderd jaar eerder, in de 12de eeuw, werden langs de IJssel al dijken aange­legd. Maar er zijn ook historici die de start van de bedijking op de 11de eeuw schatten. Omdat in het oosten van ons land de Geldersche IJssel stroomt, kreeg de IJssel bij Gouda de aandui­ding ‘Hollandsche’ toegevoegd.
Het Goudse gemeente-archief beschikt over een handgemaakte kaart, die het ontwerp omvat voor het kanaliseren van de IJssel. Die kaart dateert uit 1498 en toont Gouda nog als een kleine omwalde stad aan de rivier. Pas in 1860 werd de IJssel echt gekanaliseerd. Dat gebeurde toen de Waaiersluis werd gebouwd.
Volgens de Goudse historicus dr.A.Scheygrond gaat de riviernaam IJssel terug op het Oud-europese woord is. De heer Scheygrond: „Het schijnt dat dit woord is, evenals A, een aandui­ding was voor waterlopen in het algemeen en over een zeer uitgestrekt gebied werd gebruikt. De riviernaam wordt op oude kaarten en in oude oorkonden geschreven als Isla”.
Langs de IJssel, aan de Nieuwe Veerstal, was in de vorige eeuw het complex gelegen van rede-rij ‘de IJssel’. De rederij was eigendom van W.A. van der Garden & Co.
Van der Garden opende, samen met A. Schooneveld van der Cloet, in het jaar 1840 een dage­lijkse passagiers- en vrachtdienst op Rotterdam. Schooneveld was fabrikant van glucosestroop te Gouda en had baat bij een goede aan- en afvoer van zijn produkten. Hun beider onderne­ming aan de Nieuwe Veerstal omvatte toen een aanlegplaats, kantoor en goederenloods.
Voorts stond destijds eveneens aan de Nieuwe Veerstal een gebouwtje van rederij ‘Estafette’. Deze onderneming onderhield een scheepvaartverbinding tussen Gouda-Rotterdam en Gouda-Utrecht vv. Het ‘Estafette’-gebouwtje staat rechts op de foto, die fotograaf Henri de Louw in mei-1881 te Gouda nam.
Links van dit pandje is op de oude foto het (toen nog) bewoonde huis te zien van de sluiswach­ter. Dat huis – nog steeds bewaard gebleven, en onlangs gerestaureerd – dateert uit de 17de eeuw en is vastgebouwd aan het Tolhuis.
De wachter bediende in vroeger tijden de IJsselhavensluis, die in 1615 werd gebouwd. Tot de bouw van de sluis werd besloten om te voorkomen dat de Haven zou dichtslibben. De schutkolk reikte tot aan de Donkere sluis (nabij de huidige gokhal, waar de Haven in de Gouwe overgaat) en had toen een lengte van 402 meter.
In 1954 kwam er een einde aan de scheepvaart vanaf de IJssel, de Haven in. Dat werd veroor­zaakt door de aanleg van een overkluizing ter plaatse, bestemd voor een doorgaande weg tus­sen Veerstal en Nieuwe Veerstal. Een lage duiker zorgt sedertdien voor de waterhuishouding.