21 De Markt

rew up ff
Mark 2
21

De Markt

Een geheel lege Markt, met slechts een lange rij houten palen in het plaveisel, bestemd voor het vastbinden van ter keuring aangevoerd vee.
Dat beeld biedt de foto van Jacobus Hendricus Johan de Louw, die hij in mei-1881 maakte. Geen auto’s, geen brommers en fietsers – slechts een enkele wandelaar, die zonder op het verkeer behoeven te letten van de rust geniet.
Rechts overheerst het huis met de negen ramen en winkelpui de foto. In dat pand was ooit het Herthuisgevestigd: een herberg met een markante historie.
Links op de foto is nog net een stukje stelling te zien. Want ook toen al was het stadhuis aan verval onderhevig. Het stadhuis was destijds ruim vier eeuwen oud, en dus werd tot een op­knapbeurt besloten.
Curieus gegeven is dat dit deel van de Markt in die dagen ook met Koestraat (in de oude ar­chiefstukken:Coeystrate) werd genoemd. De palen in de straat laten zien, dat op die plek het slachtvee ter keuring werd aangevoerd. Aan de palen werden koeien en runderen vastgebon­den
Het ‘Herthuys’ was het belangrijkste herenlogement en koffiehuis van oud-Gouda. Er zijn oude prenten bekend van dit pand, waarop een grote hertekop als uithangbord staat afgebeeld. Sommige historici beweren, dat dit te maken had met het feit dat vroeger rond Gouda veel werd gejaagd in het bos (waaraan de naam ‘Bosweg’ nog herinnert). Andere geschiedkundigen zeggen dat die naam tot stand is gekomen als gevolg van klankverschuiving, en dat de oude naam eigenlijk ‘Harthuys’ was – waarbij het woord ‘hart’ verband zou houden met de naam van de toenmalige eigenaar.
Hoe het ook zij, zo’n logement tegenover het stadhuis leidde ertoe, dat de Goudse stads-bestuurders vaak gasten van de gemeente lieten logeren en op maaltijden onthaalden in het Herthuys.
Geschiedschrijver Ignatius Walvis meldt in de 18de eeuw, in zijn informatieve boek over oud-Gouda, dat jonkheer Adriaan van Swieten hier royaal heeft getafeld. Dat gebeurde toen hij de Spanjaarden verjoeg en samen met de geuzen Gouda innam voor de prins van Oranje. In 1573 betrok hij, als eerste orangistische gouverneur, met zijn gevolg ‘Het Herthuys’, en richtte daar een omvangrijke maaltijd aan. De vroedschap van Gouda mocht het gelag betalen en schrok van de rekening. Want omgerekend naar ons huidige levenspeil kostten de verteringen van Van Swieten en de zijnen de lieve som van 35.000 gulden…
Ook prins Willem II heeft in het Herthuys gegeten, samen met zijn jonge echtgenote. Dat ge-beurde toen hij op doorreis was, en Gouda aandeed.
Ook de beroemde Hugo de Groot was één der gasten van het Goudse Herthuys, en logeerde daar diverse malen. De in zijn tijd bekende dichter Starter wijdde ooit een gedicht aan ‘Het Hert­huys’. Hij was kennelijk nogal gevoelig voor vrouwelijk schoon, en wijdde een tekst aan de drie dochters, van de toenmalige Herthuys-waard, de heer Kegeling. Want de beginregels van dat gedicht luiden aldus: ‘0 soete hartjes, schoon en kuys – die den dienst bedient in het Harten­huys’…
Het Herthuys heeft vele doelen gediend. Rond het begin van de 20ste eeuw was in het pand het herenkledingmagazijn van de gebroeders Bisping gevestigd, opgevolgd door herenkledingzaak Lijnkamp.
Hedentendage is het bewuste Markt-complex in gebruik bij drogisterij Etos. Slechts de breedte van het pand laat vermoeden, dat hier ooit een belangrijk monument moet hebben gestaan. De slopershamer heeft echter gezorgd, dat de laatste sporen van het oude Herthuys voorgoed zijn uitgewist.