31 De Tiendewegbrug

rew up ff
Tiendeweg
31

Tiendewegbrug en Tiendeweg

De foto uit 1881 van de Tiendewegbrug en de Tiendeweg is ook vandaag de dag nog zeer her-kenbaar.
In feite is er op die plek weinig veranderd – al is er inmiddels wel een moderne brug geplaatst, die he: oude exemplaar met vier fraaie gaslantaarns ter weerszijden vervangt.
Maar het indrukwekkende gebouw van ‘de Doelen’ en het café op de hoek bepalen ook nu nog het stadsbeeld – al is café Neuf verdwenen, en is daar café de Sport gekomen.
Uit de inventaris van het oud-archief van Gouda blijkt dat de eerste Tiendewegbrug al in 1395 op die plek lag. Op de oudste gedrukte stadsplattegrond – die van Braun & Hogenberg, uit 1585 – staat eveneens een zeer oude brug ingetekend, als onderdeel van een bolwerk. Dat bolwerk moest de stad op die plek tegen aanvallen van buitenaf beschermen. Een zware poort was het belangrijkste onderdeel van het bolwerk. De poort was zo groot, dat boven de onderdoorgang ruimte genoeg was voor het cellencomplex van de stadsgevangenis. Het wa­tertje nabij Klein Amerika is nog een overblijfsel van de slotvijver rond het bolwerk. In de periode 1855-1857 werden alle Goudse stadspoorten gesloopt, dus ook die aan de Tien­deweg. Het Rijk betaalde vervolgens de toen gebouwde nieuwe vaste brug, die in 1880 werd vervangen. Het nieuwe exemplaar werd vervolgens in 1933 en 1963 verbreed en gemoderni­seerd.
De brug uit 1880 werd vervaardigd bij een Gouds bedrijf en wel bij H.J.Nederhorst te Gouda. De bovenbouw werd geleverd door ijzergieterij ‘de Prins van Oranje’ in Den Haag, die ook diverse draaibruggen in het Goudse leverde – onder meer tussen Lage en Hoge Gouwe. Reden voor het Rijk om de Tiendewegbrug medio vorige eeuw te betalen, was het feit dat aan het eind van de Fluwelensingel een nieuw stoomgemaal van Rijnland werd gebouwd. Daardoor moest Gouda de Hanepraaisluis afstaan.
De aanduiding Tiend(e)weg kan op diverse manieren worden verklaard. De meest voor de hand liggende is, dat een tiend(e)weg een binnendijks gelegen weg is, die evenwijdig aan een dijk loopt. Maar vroeger tijden moesten boeren belasting in natura aan de kerk betalen. Die artike­len werden via de weg naar de stad getransporteerd. Dergelijke belastingen heetten tienden; ook dat zou een verklaring voor de benaming van de Tiend(e)weg kunnen zijn.
Op de oude foto staat op het café, rechts in beeld, de naamsaanduiding ‘Neuf’ in grote letters op de zijgevel geschilderd. Al in het lang voorbije jaar 1797 zat op die plek een horeca-zaak, al was zo’n soortnaam toen nog onbekend. Dat was destijds het ‘Maastrichtsch Bierhuis’, later omgedoopt in ‘Neuf’, en nog later in ‘de Sport’.
In het gebouw van de oude St.Jorisdoelen – een soort vroege voorloper van de BB – kwamen de schutters bijeen. Zij vormden de stedelijke militie, die voor bescherming van de stad en haar inwoners zorgde.
Bijna een eeuw geleden, toen Henri de Louw zijn fraaie opname maakte, zaten aan de Tiendeweg tal van bekende middenstandszaken – onder meer het pakhuis van N. de Graaf (granen en zaden), loodgieter-koperslager P.P.Soos, boekhandelaar A.Brinkman, de Goudsche Cou­rant, het pakhuis van A.Trijbits (huiden, haar en vellen), bakker M.C.F.Kabel, zadelmakerij ‘de Getuigde Paardenkop’ van D. Káring, hotel de ‘Utrechtse Dom’, kruidenierszaak L. van der Beek, banketbakkerij L. Boogaerdt, tabak en sigaren van J.F.Herman & Zoon, koloniale waren van Th. de Graaf, de slagerij van C.Teekens Ozn., de vishandel van J.S.B.Bulsing en de manu­facturenhandel van J.Smit.
In de ‘Doelen’ werd later rijks-HBS en de de rijksmiddelbare landbouwschool (de kleischool) gevestigd.
Oudere Gouwenaars weten nog te vertellen dat ter plaatse het stenen plaveisel werd vervangen door hout, zodat het verkeerslawaai werd gedempt voor de studerende leerlingen. Ook aan de Westhaven, waar voorheen het Gymnasium was gevestigd in het voormalig Kamer van Koophandel-gebouw, was gedurende een periode houten plaveisel in zwang.
Gedurende de eerste wereldoorlog werd het gebouw van De Doelen tijdelijk gevorderd voor het onderbrengen van mobilisatie-troepen.